An Aoine 16/03/2012

Chreidfeadh an léitheoir go bhfuil rud éigin eile i bhfad níos dáiríre ná braon tae agus comhrá deas réchúiseach ar súil ar an Meal gach aon Aoine leis an méid cainte ar an dianmhachnamh an tseachtain seo arís ( infheitheamh mairneadh). Ar eagla go mbeadh aon amhras ann, d’iompaigh an comhrá go dtí an t-ábhar tábhachtach san…an bhualtrach (!) agus an tslí gur maith leis na madraí (na brogairí, go háirithe) a bheith a n-iomlasc iad fhéin sa bhualtrach. Aye, bíonn an t-asal  a iomlasc féin; an tsreang a roiseadh ón ngeansaí agus gach damhán alla ag tochras ar a cheirtlín féin….na briathra difriúla ag baint le cineál rothaladh.

Is é an rothlam duine an duine garbh nó an té gan morán ceille. Bhí an difríocht deanta idir duine ramhar (duine ciotrúnta, abair) agus an duine cothaithe nó an duine beathaithe (an duine trom) agus an duine othraithe (ró-throm). 

Is ionann an focal tiúthaidhe agus faic (sa chómhthéacs, ‘an bhfuil airgead agat?’,  ‘níl aon leathphingin agam’ ! nó, ‘níl tiúthaide agam!’). Muna bhfuil leathphingin agat seans maith ann ná fuil cianóg nó leath-fheoirling agat ach oiread!

Is bainne bainne, a deireann tú?! Bhuel, tá agus níl….agus an bhó díreach crúite is leamhnacht atá agat; an uachtar bainte is bláthach atá agat anois, gan morán taoisleann ann ach ólta chun an tart a chosc. Agus an difríocht idir bainne géar agus an bhláthach? Ambaiste fhéin, n’fheadar!

RÓF.

Advertisements

An Aoine 9/03/12

Dé  bhúr mbeatha a léitheoirí. Lá álainn ab ea Dé hAoine seo a d’imigh tharainn agus ba ghearr an mhoill go rabhamar ag dianmhachnamh nó ag rinnfheitheamh más maith leat. Ach ambaiste ní haon nath againn é agus is léir nach gcuirtear aon iachall orainn a bheith ag dianmhachnamh mar bímid ar ár sáimhín só ag an gcioral comhrá i gcónaí!  Ós ag tagairt don gciorcal comhrá atáim, táim chomh siúráilte is atá cos ar asal ná fuil aon chnatacháncneamhaire inár measc. Ach b’fhéidir go bhfuil rábaire ann, bíonn gach éinne cneasta, fial agus fé mar a dúirt an té a dúirt é, an rud a bhailaíonn an cníopaire, scaipeann an rábaire. Is ag caint ar chúrsaí caide a thosnaíomar ansan agus ar cad é a tharlódh i gcluiche a bheadh ina ghearrachomhrac;

Cuirtear cor coise fé.

Banintear thap as.

Baintear barrathuisle as.

Tá táthog ann/inti – tá an mianach ann/inti.

Ar chuma éigin d’iompaigh an comhrá arís agus tháinig dhá shéanfhocal ar bhráisléad chun cinn; muince bráid d’órgeimhle. Dá mbeadh muince bráid d’ór ag bean tá seans maith ann go mbeadh coiscéim tollmhóire aici, bean uaibhreach a thabharfaí uirthi más ea agus ní mórtas atá i gceist againn! Is ionann an focal toll agus tóin. Gháir gach éinne nuair a chualamar an ráiteas macánta seo; “Níl aon tholl thinn mar do tholl thinn féin”. Ach d’fhéadfaí toll a úsáid i slí eile gan amhras, cuir i gcás má thiteadar anuas ar a chéile bheul thiteadar i dtoll a chéile. An chéad fhocal eile a tharraing ár n-aird ná ndóthair (maith dom an litriú, tá ceangal ann leis an nath cainte ar ndóigh). Nóthair bhís ag éisteacht liom ná rabhaisndóthair ná rabhais ann tú féin. Uaireanta bímid giobtha, prioctha, ciaptha, cráite ag an saol. Ceist eile a phléamar ná  Cad a chuireann an fheoil ar thóin an tsagairt? Punt ar phósadh, coróin ar bhaisteadh, ar aifreann agus ar phósadh a deirtear. Cé go bhfuil feabhas tréis teacht ar an aimsir fós féín tá gá leis na stocaí fuaimintiúla. TéanaígThéanaíg a dúradh ag an deireadh agus bhailíomar linn ach ná dearúd, “Buann an fear glic ar an bhfear santach” agus “is féidir le fear an tí cac i dtóin an tí”!

An Aoine 02/03/2012

Riabhach – focal a bhaineann le talamh, ainmhithe

Laethanta na Bó Riabhaí – deireadh Mhárta, tús Aibreáin – iad fuar, fliuch

An bhó riabhach – Féach Ó Dónaill

An Contae Riabhach .i. Loch Garman

chuige

Ní raghaidh mé ann chuige.

Ní rabhas ann chuige = in aon chor!

Ní raibh an caighdeán go maith chuige

aniar

Chugam aniar thú – le moladh nó le spreagadh a déarfaí a leithéid

Mórán rudaí a bhain leis an bhfocall aniar – bheidíst go maith

Tá an bhean sin ag gabháilt aniar = tá sí ag súil le páiste

Duine a bhfuil teacht aniar ann – tá misneach aige, tá sé ábalta cuid mhaith a sheasamh nó a thógaint

láidir

Láidir nár thána níos túisce, nó

Láidir nár dhúnais an geata id dhiaidh – le searbhas a déarfaí a leithéid le duine

Lathair Dé – eascaine neamhdhíobhálach

Láthair Dé gheobhair rud éigin

(Dhá fhocal a bhíodh i nDún Chaoin)

taoisleann = cothú, beathú ann, maitheas

Bhí taoisleann maith ann.  Tá taoisleann maith san ubh (do rud atá chomh beag sin).  Tá taoisleann maith sa choirce (don bhó)

Níl aon taoisleann id chuid oibre

Móin

Móin dhubh = cóngarach do ghual, an ceann is fearr

Móin rua, an chuid is measa.

Dónn móin mhaith go dtí an ribe – nó go dtí an súsán

Bean éigin – bhí sí chomh dubh slíoctha le fód móna in íochtar portaigh

súsán = suasán = caonach (sphagnum moss) = féar tanaí

Donncha an tSúsáin, duine nach bhfuil crot rómhaith air / ar a chuid gruaige
múirín nó aoileach:  ag bailiú aoiligh (nó ag deanamh aoiligh ón mbruscar cistine orgánaigh)

araid = bosca = ina gcuirfí min choirce nó plúr.

lán na haraide móire ( de rud éigin)

pluais = uaimh = múmha = antúr (Focal a bhí i mBaile Uachtarach agus Ard na Caithne)

an mhúmha nó an mhumha

Faill na Mumha – tá sé sin in Ard na Caithne (Féach Ó Duinnín)

Buaile – An Buailtín = gort

Baile Uí Bhoithín = Tá Buailtín na gCapall ann, Buailtín na gConnors

Na cailleacha dubha nó cailleacha an bhrollaigh bháin .i. na mná rialta.